Kennisnet Leerlingzorg Archief
Dyslexie: tips voor leerkrachten - Tom Braams
Over dyslexie is enorm veel geschreven. Je verdwaalt makkelijk in de onoverzichtelijke berg literatuur. Ik wil in dit artikel een grote lijn aangeven, en me daarbij vooral op de praktijk richten: wat kan je als docent doen om dyslectische kinderen te helpen. Ik geef daarbij uitsluitend grote lijnen aan, en verwijs degene die meer wil weten naar andere artikelen.
Een taalprobleem
Er is internationaal onder wetenschappers overeenstemming over het feit dat dyslexie een taalprobleem is, waarbij de fonologische verwerking van taal door de hersenen wat moeizamer verloopt (zie Reid Lyon en 30 Years Research). Bij het lezen is niet het herkennen van de lettertjes het probleem, maar de koppeling van die letters aan klanken (Shaywitz).
Links
30 Years Research
Shaywitz
Dyslexie
Dyslexie is een complex taalprobleem. Het kan zich op uiteenlopende manieren uiten. Het ene kind heeft zeer ernstige en hardnekkige lees- en spellingproblemen in groep 3, bij het andere komt de dyslexie pas op de middelbare school naar voren. Het ene kind heeft voornamelijk spellingproblemen, bij het andere zijn de leerproblemen heel breed: zelfs het rekenen lukt niet. Het ene kind gaat met een intensieve begeleiding goed vooruit, het andere veel minder. Ook kunnen er bij kinderen meerdere problemen tegelijk spelen. Een kind kan ADHD en dyslexie hebben, of dyslexie en dyscalculie. Dat zijn allemaal redenen waarom dyslexie vaak niet gemakkelijk te herkennen is. Benaderingen van dyslexie die niet de taalverwerking maar andere oorzaken aangeven (prismabrillen, medicijnen, dyslexie is een gave, edukinesiologie, etc.) moeten worden gezien als dwaalwegen, waarvan van de behandeling weinig heil te verwachten is.
Links
dyslexie en dyscalculie
dwaalwegen
Doorverwijzen
Hiernaast heeft dyslexie niet alleen gevolgen voor het lezen en spellen. De oorzaak van het probleem ligt in de anatomie van de taalgebieden van de hersenen, die ook een rol spelen bij het praten, het luisteren en het onthouden van talige informatie. docenten: zie Dyslexie, een complex taalprobleem; ouders: zie Kinderen met dyslexie, een gids voor ouders, medici zie: doorverwijzen bij dyslexie).
Links
docenten: Dyslexie, een complex taalprobleem
Een gids voor ouders
medici: doorverwijzen bij dyslexie.
Leerproblemen
Tegenwoordig doen scholen hun best om kinderen met leerproblemen zo vroeg mogelijk te signaleren. De gedachte dat wanneer het niet lukt met leren het kind "er nog niet aan toe is" heeft gelukkig weinig aanhangers meer. Het is belangrijk om al in groep 1 en 2 kinderen met taalproblemen extra aandacht te geven, bij voorkeur in kleine groepjes (risicokleuters helpen). Niet alle risicokleuters krijgen daadwerkelijk lees- en spellingproblemen in groep 3, maar met pre-teaching in groep 2 en met een intensieve begeleiding in groep 3 zijn er veel leerproblemen te voorkomen.
Links
risicokleuters helpen
intensieve begeleiding in groep 3
Leren lezen
Leren lezen is cruciaal. Naar mijn mening komt vrijwel alles op school op de tweede plaats: lezen gaat voor! Er is veel onderzoek naar effectieve leesmethodieken. Neem hiervan kennis! (Vernooy)
Toch zijn lang niet alle lees- en spellingproblemen te voorkomen. Ook met extra begeleiding door docent, intern begeleider en remedial teacher, blijft er een groep leerlingen over waarvan de problemen zo complex zijn dat de eerstelijns zorg op school niet toereikend is. Het College van Zorgverzekeringen berekende in 2003 dat zo'n 3% van de leerlingen in de basisschoolleeftijd gespecialiseerde (tweedelijns) hulp nodig heeft (rapport CVZ). Het kabinet Balkenende was het met de inhoud van het rapport eens, maar kon helaas geen geld vrijmaken voor een vergoedingsregeling.
Tips dyslectische kinderen
Docenten en ouders kunnen zelf ook veel doen, om dyslectische kinderen te steunen in hun strijd voor geletterdheid. Ouders kunnen hun kind op allerlei manieren helpen: door het kind te laten merken dat het er niet alleen voorstaat, door veel voor te lezen, door goed contact met de docent te onderhouden (tips ouders). Docenten met een goed begrip van dyslexie en een positieve pedagogische aanpak (tips docenten) kunnen veel bijdragen aan het welbevinden van dyslectische kinderen. Het is vaak goed om kinderen uit te leggen wat dyslexie is. Op mijn website is informatie voor kinderen te vinden (kinderinfo).
Links
tips ouders
tips docenten
kinderinfo
Leertips
Als kinderen in de klas met lezen niet goed kunnen meekomen, is pre-teaching erg nuttig. Als het kind voor de les de tekst die tijdens de les wordt gelezen al voorgelezen heeft gekregen, kan het vaak goed meedoen met de klas. Daardoor leert het veel meer dan als het er voor spek en bonen bijzit (en dat is natuurlijk goed voor het zelfvertrouwen). Ook bij spellen, rekenen, topografie leren etc. is er met simpele middelen een beter resultaat te halen (tips).
Link
tips
Voorgezet onderwijs
Vanaf groep 7/8 en op het voortgezet onderwijs worden compenserende hulpmiddelen steeds belangrijker. Uiteraard probeer je eerst de leerproblemen te remediëren, maar daar kan op een gegeven moment de grens van bereikt zijn. De laatste jaren komen er steeds meer zeer nuttige hulpmiddelen op de markt.
Link
hulpmiddelen
Schoolkeuze
De keuze voor het voortgezet onderwijs is bij dyslectische kinderen vaak niet eenvoudig. Als een kind nog achterloopt met lezen en spellen, is de kans zeer groot dat de Cito-eindtoets geen goed beeld geeft van de capaciteiten van het kind. De eindtoets maakt nu eenmaal geen duidelijk onderscheid tussen schoolse vaardigheden en intellectuele capaciteiten. Het kan dan zinvol zijn om een kind nog aanvullend te laten onderzoeken.
Bij de schoolkeuze die de ouders samen met het kind maken, is het van belang dat er een goede indruk gekregen wordt van het dyslexiebeleid van de scholen. Sommige VO scholen zijn daarmee al heel ver, van andere scholen hoef je (nog steeds) weinig te verwachten. Het Ministerie van Onderwijs heeft een uitstekende brochure over wat er op het voortgezet onderwijs met dyslectische kinderen mogelijk is.
Links
school kiezen
brochure
Al met al is er met en voor dyslectische leerlingen veel te doen. Het is fijn dat je als docent bepaald niet machteloos bent. De praktische en emotionele ondersteuning van de docent en de ouder kunnen voor het dyslectische kind een wereld van verschil uitmaken!
Meer informatie
Tom Braams is onderwijspsycholoog. Zijn bedrijf, Braams & Partners, is gespecialiseerd in de diagnostiek en behandeling van leerstoornissen, met name dyslexie en dyscalculie. Braams & Partners heeft vestigingen in Deventer en Apeldoorn. Hij publiceert regelmatig over deze onderwerpen.
Download dit artikel
[MS-Word
]
Uw vraag over dyslexie
Meer informatie over dyslexie
|
|
Interne begeleiding